Świadectwo wzorcowania klucza dynamometrycznego - co powinno zawierać?

Udostępnij:

Świadectwo wzorcowania klucza dynamometrycznego to dokument z laboratorium, który pokazuje, co klucz faktycznie wskazywał w określonych punktach zakresu, z jaką niepewnością pomiaru i w odniesieniu do jakich wzorców. Dobre świadectwo zawiera co najmniej: dane laboratorium i klienta, jednoznaczną identyfikację klucza z numerem seryjnym, metodę wzorcowania według ISO 6789-2, datę, wyniki w każdym punkcie pomiarowym, niepewność pomiaru, warunki wzorcowania i informację o spójności pomiarowej. W firmach przygotowujących się do audytu jakości to najczęściej sprawdzany dokument dotyczący kluczy. Poniżej znajdziesz listę elementów do sprawdzenia, różnicę między świadectwem a deklaracją zgodności i wskazówki, jak czytać wyniki.

Spis treści

  1. Czym jest świadectwo wzorcowania?
  2. Świadectwo wzorcowania a deklaracja zgodności
  3. Co powinno zawierać świadectwo? Lista kontrolna
  4. Jak czytać wyniki i niepewność pomiaru?
  5. Czy laboratorium musi mieć akredytację?
  6. Czy świadectwo ma termin ważności?
  7. Świadectwo w czasie audytu
  8. Najważniejsze informacje o świadectwie wzorcowania
  9. Najczęściej zadawane pytania

Czym jest świadectwo wzorcowania?

Wzorcowanie, nazywane też kalibracją, polega na porównaniu wskazań klucza z wzorcem o znanej dokładności. Laboratorium obciąża klucz na stanowisku z przetwornikiem momentu i zapisuje, przy jakiej wartości klucz zadziałał lub co pokazał. Świadectwo jest zapisem tych wyników. Nie jest to ocena, czy klucz jest dobry, tylko opis, jak się zachowuje.

Dla właściciela klucza świadectwo ma dwa zastosowania. Po pierwsze pozwala ocenić, czy klucz nadaje się do prac o określonej tolerancji. Po drugie dowodzi, że wyniki dokręcania można powiązać z wzorcami krajowymi i międzynarodowymi, co jest wymagane w wielu systemach jakości.

Świadectwo wzorcowania a deklaracja zgodności

Nowy klucz często dostaje się z dokumentem nazwanym certyfikatem, protokołem kontroli albo deklaracją zgodności. To nie to samo co świadectwo wzorcowania. Norma ISO 6789 od wydania z 2017 roku ma dwie części, a każda dotyczy innego dokumentu.

Cecha Deklaracja zgodności (ISO 6789-1) Świadectwo wzorcowania (ISO 6789-2)
Kto wystawia producent klucza laboratorium wzorcujące
Co potwierdza że klucz spełnia wymagania normy, w tym dopuszczalną odchyłkę co klucz faktycznie wskazywał w punktach pomiarowych
Niepewność pomiaru zwykle niepodawana podawana dla wyników
Spójność pomiarowa nie zawsze opisana opisana, przy laboratorium akredytowanym potwierdzona symbolem akredytacji
Kiedy się go dostaje przy zakupie nowego klucza po wzorcowaniu, także okresowym
Zastosowanie przy audycie potwierdza jakość wyrobu potwierdza stan konkretnego przyrządu w danym dniu

Producent kluczy ELORA zaznacza, że dla większości użytkowników deklaracja zgodności dołączana do każdego klucza jest wystarczająca, a część 2 normy idzie dalej i określa wymagania dla identyfikowalnych świadectw wzorcowania razem ze sposobem obliczania niepewności. W firmach z systemem jakości i w branżach regulowanych zwykle potrzebne jest właśnie świadectwo.

Co powinno zawierać świadectwo? Lista kontrolna

Wymagania dla świadectw wydawanych przez laboratoria opisuje norma ISO/IEC 17025:2017 w punkcie 7.8. Przy odbiorze świadectwa klucza dynamometrycznego warto sprawdzić następujące elementy:

  1. Tytuł i niepowtarzalny numer świadectwa, oznaczenie każdej strony i liczbę stron.
  2. Nazwę i adres laboratorium oraz miejsce wykonania wzorcowania, jeśli było inne niż siedziba.
  3. Dane klienta, czyli właściciela klucza.
  4. Identyfikację klucza: producenta, typ, zakres, zabierak i numer seryjny. Bez numeru seryjnego świadectwa nie da się przypisać do konkretnego narzędzia.
  5. Metodę wzorcowania, w przypadku kluczy zwykle ISO 6789-2.
  6. Datę wzorcowania i datę wydania świadectwa.
  7. Wyniki pomiarów w każdym punkcie, z jednostką, najczęściej przy 20%, 60% i 100% zakresu.
  8. Niepewność pomiaru wyrażoną w jednostce wyniku albo względnie, np. w procentach.
  9. Warunki wzorcowania, np. temperaturę otoczenia, jeśli wpływają na wynik.
  10. Informację o spójności pomiarowej, czyli o tym, do jakich wzorców odnoszą się pomiary.
  11. Stwierdzenie zgodności z tolerancją, jeśli klient o nie prosił, razem z zasadą decyzyjną.
  12. Podpis lub inne potwierdzenie osoby autoryzującej świadectwo.

Przy kluczach, które laboratorium regulowało, warto poprosić o wyniki sprzed regulacji i po niej. Wynik sprzed regulacji pokazuje, jak klucz zachowywał się w czasie pracy, a to pozwala ocenić połączenia dokręcone od ostatniego wzorcowania.

Jak czytać wyniki i niepewność pomiaru?

W tabeli wyników zwykle są trzy rodzaje danych: wartość nastawiona na kluczu, wartość zmierzona przez wzorzec i błąd, czyli różnica między nimi, często w procentach. Dla klucza 40-200 Nm punkty pomiarowe to zwykle 40, 120 i 200 Nm. Jeśli klucz ma tolerancję ±4%, to przy 120 Nm wynik powinien mieścić się w przedziale 115,2-124,8 Nm.

Niepewność pomiaru mówi, w jakim przedziale wokół wyniku z dużym prawdopodobieństwem leży wartość prawdziwa. Laboratoria podają zwykle niepewność rozszerzoną ze współczynnikiem rozszerzenia k=2, co odpowiada prawdopodobieństwu około 95%. Ma to znaczenie przy wynikach blisko granicy tolerancji: jeśli błąd wynosi 3,8%, a niepewność 0,5%, to nie można mieć pewności, że klucz mieści się w ±4%.

Dlatego przy stwierdzeniu zgodności norma ISO/IEC 17025 wymaga podania zasady decyzyjnej, czyli sposobu uwzględnienia niepewności przy ocenie, czy wynik spełnia wymagania. Jeśli świadectwo zawiera słowo zgodny, warto sprawdzić, według jakiej zasady je wystawiono. O tym, czym jest dokładność klucza i jak ją oznacza się w katalogach, przeczytasz w tekście dokładność kluczy dynamometrycznych.

Przykład odczytu wyników

Załóżmy, że świadectwo klucza 40-200 Nm o tolerancji ±4% pokazuje trzy punkty pomiarowe. Przy nastawie 40 Nm wzorzec zmierzył średnio 41,2 Nm, czyli błąd wynosi +3%. Przy 120 Nm wynik to 118,8 Nm, czyli błąd -1%. Przy 200 Nm wynik to 203 Nm, czyli błąd +1,5%. Wszystkie wyniki mieszczą się w tolerancji, ale w dolnym punkcie zapas jest niewielki.

Taki wynik daje kilka praktycznych wskazówek:

  • klucz nadaje się do pracy w całym zakresie, ale przy wartościach bliskich 40 Nm warto rozważyć klucz o niższym zakresie;
  • przy następnym wzorcowaniu warto porównać, czy błąd w dolnym punkcie się powiększa;
  • jeśli błąd rośnie z roku na rok, okres między wzorcowaniami można skrócić.

Czy laboratorium musi mieć akredytację?

Przepisy nie zawsze tego wymagają, ale akredytacja znacznie ułatwia życie przy audytach. Polskie Centrum Akredytacji w dokumencie DA-06 o spójności pomiarowej, w wydaniu z 2025 roku, wskazuje, że świadectwo wzorcowania wydane przez akredytowane laboratorium jest wystarczającym dowodem spójności pomiarowej, jeśli zawiera symbol akredytacji. Dotyczy to laboratoriów akredytowanych przez jednostki, które są sygnatariuszami porozumień EA MLA lub ILAC MRA.

Przy wyborze laboratorium warto sprawdzić:

  • czy laboratorium ma aktualną akredytację, co można zweryfikować na stronie Polskiego Centrum Akredytacji;
  • czy zakres akredytacji obejmuje wzorcowanie przyrządów do pomiaru momentu siły;
  • czy zakres obejmuje wartości momentu, w jakich pracuje twój klucz;
  • jaką najmniejszą niepewność laboratorium deklaruje w tym zakresie.

Świadectwo z laboratorium bez akredytacji też może być wartościowe, ale wtedy to użytkownik musi wykazać, że laboratorium ma kompetencje i odpowiednie wzorce. Przy audycie oznacza to więcej dokumentów do przedstawienia.

Czy świadectwo ma termin ważności?

Nie. Świadectwo opisuje stan klucza w dniu wzorcowania i nie ma daty ważności. Norma ISO/IEC 17025:2017 w punkcie 7.8.4.3 stanowi, że świadectwo ani etykieta wzorcowania nie zawierają zalecenia co do okresu wzorcowania, chyba że uzgodniono to z klientem. Termin kolejnego wzorcowania ustala użytkownik w swoim systemie nadzoru nad przyrządami, a norma ISO 6789 podaje jako wartość domyślną 12 miesięcy lub 5000 cykli.

Jeśli na naklejce z laboratorium widnieje data kolejnej kalibracji, wynika ona zwykle z ustaleń z klientem. Przy audycie i tak liczy się to, co zapisano w wewnętrznych zasadach firmy, a nie sama naklejka.

Świadectwo w czasie audytu

Audytor sprawdzający nadzór nad wyposażeniem pomiarowym zwykle prosi o świadectwa losowo wybranych kluczy i porównuje je z rejestrem narzędzi. Najczęstsze niezgodności dotyczą kilku powtarzających się sytuacji:

  • numer seryjny na świadectwie nie zgadza się z numerem na kluczu;
  • świadectwo nie zawiera niepewności pomiaru;
  • zakres akredytacji laboratorium nie obejmuje momentu siły;
  • wynik przekracza tolerancję, a klucz nadal jest w użyciu;
  • termin kolejnego wzorcowania minął, a w rejestrze brak decyzji o jego przedłużeniu;
  • brak oceny połączeń wykonanych kluczem, który okazał się poza tolerancją.

Dobrą praktyką jest przeglądanie każdego świadectwa zaraz po odebraniu klucza z laboratorium: sprawdzenie numeru, wyników i niepewności oraz wpisanie decyzji do rejestru. Taki przegląd zajmuje kilka minut i oszczędza nerwów w czasie audytu.

Najważniejsze informacje o świadectwie wzorcowania

Świadectwo wzorcowania opisuje, co konkretny klucz wskazywał w dniu wzorcowania, i różni się od deklaracji zgodności producenta. Powinno zawierać numer seryjny klucza, metodę ISO 6789-2, wyniki w punktach pomiarowych, niepewność, warunki i informację o spójności pomiarowej. Świadectwo z akredytowanego laboratorium z symbolem akredytacji jest wystarczającym dowodem spójności pomiarowej, a termin kolejnego wzorcowania ustala użytkownik.

Na narzedzia-dynamometryczne.pl w dziale Utrzymanie i kalibracja znajdziesz kolejne poradniki o wzorcowaniu i kontroli kluczy. Sprawdź je przed planowanym audytem jakości.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się świadectwo wzorcowania od deklaracji zgodności?

Deklarację zgodności wystawia producent według ISO 6789-1 i potwierdza ona, że klucz spełnia wymagania normy. Świadectwo wzorcowania wystawia laboratorium według ISO 6789-2 i zawiera wyniki pomiarów konkretnego klucza z niepewnością.

Czy świadectwo wzorcowania musi być z laboratorium akredytowanego?

Nie zawsze, ale świadectwo z akredytowanego laboratorium z symbolem akredytacji jest według Polskiego Centrum Akredytacji wystarczającym dowodem spójności pomiarowej. Przy innym laboratorium kompetencje trzeba wykazać osobno.

Jak sprawdzić akredytację laboratorium?

Na stronie Polskiego Centrum Akredytacji, gdzie publikowane są zakresy akredytacji. Warto sprawdzić, czy zakres obejmuje wzorcowanie przyrządów do pomiaru momentu siły w wartościach, w jakich pracuje twój klucz.

Co oznacza niepewność pomiaru na świadectwie?

To przedział wokół wyniku, w którym z dużym prawdopodobieństwem leży wartość prawdziwa. Najczęściej podaje się niepewność rozszerzoną ze współczynnikiem k=2, co odpowiada około 95%.

Czy świadectwo wzorcowania ma datę ważności?

Nie. Świadectwo opisuje stan klucza w dniu wzorcowania. Termin kolejnego wzorcowania ustala użytkownik, a laboratorium wpisuje go tylko po uzgodnieniu z klientem.

Co zrobić, jeśli świadectwo pokazuje wynik poza tolerancją?

Wycofać klucz z użycia lub zlecić jego naprawę i ponowne wzorcowanie, a także ocenić, czy połączenia dokręcone nim od poprzedniej pozytywnej kontroli trzeba sprawdzić.

Warte uwagi

Jak klucze dynamometryczne wspomagają serwis...

Rower staje się coraz popularniejszym środkiem transportu, a także formą rekreacji. W Polsce obserwujemy dynamiczny rozwój infrastruktury rowerowej, co sprzyja zwiększeniu liczby cyklistów...

O nas

Blog narzedzia-dynamometryczne.pl dostarcza informacji o narzędziach do precyzyjnego dokręcania, takich jak klucze dynamometryczne. Znajdziesz tu porady dotyczące ich wyboru, użytkowania i konserwacji, skierowane głównie do profesjonalistów z branży motoryzacyjnej i przemysłowej.